Trang chủ · Thư viện · Hiếm muộn

Quy trình IUI từng bước: từ khám, kích trứng đến thử thai

Quy trình IUI gồm những bước nào?

Quy trình IUI gồm năm bước chính: khám và làm xét nghiệm cho cả hai vợ chồng, kích trứng và siêu âm theo dõi nang, tiêm mũi gây rụng trứng, lọc rửa tinh trùng rồi bơm vào buồng tử cung, và thử thai khoảng 14 ngày sau. Toàn bộ gói gọn trong một vòng kinh.

IUI là viết tắt của intrauterine insemination, tiếng Việt gọi là bơm tinh trùng vào buồng tử cung. Mục đích rất đơn giản: đưa một lượng lớn tinh trùng khoẻ tới gần trứng hơn, bỏ qua đoạn đường qua cổ tử cung, đúng vào thời điểm trứng rụng. Nếu hai bạn đang phân vân giữa hai cách, bài IUI và IVF khác nhau thế nào, khi nào chọn cái nào so sánh chi tiết từng tiêu chí.

Ai phù hợp làm IUI?

IUI không dành cho mọi cặp hiếm muộn. Theo khuyến nghị của Hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM) năm 2020 và Hội Sinh sản và Phôi học người châu Âu (ESHRE) năm 2023, IUI thường được cân nhắc khi:

• Vô sinh chưa rõ nguyên nhân: các xét nghiệm cơ bản của cả hai đều trong ngưỡng nhưng chưa có thai sau một năm.
• Người vợ rụng trứng không đều, chẳng hạn do buồng trứng đa nang, và đã thử kích trứng đơn thuần chưa có kết quả.
• Tinh trùng của chồng giảm nhẹ về số lượng hoặc độ di động.
• Khó giao hợp, xuất tinh khó hoặc xuất tinh ngược dòng, khi vẫn thu được tinh trùng.
• Dùng tinh trùng hiến tặng.

Ngược lại, IUI ít có cơ hội khi cả hai vòi trứng tắc, lạc nội mạc tử cung mức độ nặng, tinh trùng rất ít hoặc rất yếu, hoặc người vợ đã ngoài 38–40 tuổi với dự trữ buồng trứng thấp.

Bước 1: Khám và xét nghiệm cho cả hai vợ chồng

Trước chu kỳ đầu tiên, hai bạn cần một lần khám đủ. Với người vợ, bác sĩ thường cho siêu âm đầu dò âm đạo để xem tử cung và buồng trứng, xét nghiệm nội tiết đầu vòng kinh và AMH để ước lượng dự trữ buồng trứng, và kiểm tra vòi trứng bằng chụp tử cung vòi trứng có cản quang hoặc siêu âm bơm dịch. Vòi trứng là bước không bỏ được: nếu vòi tắc, tinh trùng bơm vào tử cung cũng không gặp được trứng.

Với người chồng, xét nghiệm then chốt là tinh dịch đồ đọc theo cẩm nang WHO năm 2021. Ngoài các chỉ số quen thuộc, bác sĩ quan tâm tới tổng số tinh trùng di động, vì đó là con số dự báo khá sát số tinh trùng còn lại sau lọc rửa.

Bước 2: Kích trứng và siêu âm theo dõi nang

IUI có thể làm theo vòng kinh tự nhiên, nhưng các hướng dẫn hiện nay nghiêng về IUI kèm kích trứng nhẹ. Bảng tổng hợp của ASRM 2020 cho thấy IUI không kích trứng gần như không hơn việc chờ tự nhiên: sinh con sống 23% so với 17% trong một nghiên cứu 580 cặp, chênh lệch chưa đủ để kết luận. Khi có kích trứng, tỷ lệ này cao hơn rõ.

Thường từ ngày 2–3 của vòng kinh, người vợ bắt đầu dùng thuốc uống hoặc thuốc tiêm kích trứng theo chỉ định. Mục tiêu của IUI là một đến hai nang trứng trưởng thành, không phải càng nhiều càng tốt. Khoảng ngày 8–12, bác sĩ siêu âm hai đến ba lần để đo kích thước nang và độ dày niêm mạc tử cung. Nếu có quá nhiều nang lớn, chu kỳ có thể bị huỷ hoặc chuyển hướng, vì nguy cơ đa thai và quá kích buồng trứng tăng lên. Phần này được giải thích kỹ hơn trong bài kích trứng là gì, quy trình ra sao, rủi ro gì.

Bước 3: Tiêm mũi gây rụng trứng và hẹn giờ bơm

Khi nang trứng lớn nhất đạt kích thước phù hợp, thường quanh 18–20 mm trên siêu âm, người vợ được tiêm một mũi gây rụng trứng. Trứng thường rụng khoảng 36–40 giờ sau mũi tiêm, nên thủ thuật bơm được hẹn trong khoảng 24–36 giờ sau đó để tinh trùng có mặt sẵn trong vòi trứng khi trứng tới. Một số cơ sở dùng que thử rụng trứng thay cho mũi tiêm ở chu kỳ tự nhiên; khi đó bơm thường vào ngày hôm sau khi que lên hai vạch đậm.

Bước 4: Lấy mẫu, lọc rửa và bơm tinh trùng

Sáng ngày bơm, người chồng lấy mẫu tinh dịch bằng cách thủ dâm vào lọ vô trùng tại phòng lấy mẫu của cơ sở. Phòng thí nghiệm sẽ lọc rửa mẫu trong khoảng một đến hai giờ: loại bỏ tinh dịch, tế bào chết và tinh trùng yếu, giữ lại phần tinh trùng di động tốt trong một lượng dịch nhỏ.

Thủ thuật bơm giống khám phụ khoa thông thường. Bác sĩ đặt mỏ vịt, luồn một ống thông mềm qua cổ tử cung và bơm mẫu đã lọc vào buồng tử cung. Cả quá trình mất khoảng năm đến mười phút. Phần lớn chị em chỉ thấy tức nhẹ như đau bụng kinh, đôi khi ra chút máu do chạm cổ tử cung.

Bước 5: Chờ hai tuần và thử thai

Sau bơm là khoảng hai tuần chờ, quãng thời gian nhiều cặp thấy căng thẳng nhất. Một số người được kê thêm thuốc hỗ trợ hoàng thể theo chỉ định.

Khoảng 14 ngày sau bơm, người vợ thử máu beta-hCG hoặc thử thai bằng que. Không nên thử quá sớm: nếu vừa tiêm mũi gây rụng trứng, hormone của mũi tiêm có thể làm que lên vạch giả trong vài ngày đầu. Nếu kết quả dương tính, siêu âm sau đó vài tuần sẽ xác nhận túi thai trong tử cung và số lượng thai.

Tỷ lệ thành công của IUI theo tuổi

Tỷ lệ có thai sau mỗi chu kỳ IUI thấp hơn nhiều so với kỳ vọng của phần lớn các cặp. Theo số liệu theo dõi toàn quốc của Cơ quan Thụ tinh và Phôi học người Anh (HFEA), tỷ lệ sinh con mỗi chu kỳ IUI khoảng 14% ở phụ nữ dưới 35 tuổi và giảm dần còn khoảng 5% ở nhóm 40–42 tuổi. Nghiên cứu 820 chu kỳ của Nikbakht và Saharkhiz năm 2011 ghi tỷ lệ có thai chung 9,9% mỗi chu kỳ, dao động theo số tinh trùng di động sau lọc.

Vì cơ hội mỗi lần không cao, các hướng dẫn thường khuyên thử khoảng ba chu kỳ IUI có kích trứng rồi đánh giá lại. Phần lớn ca có thai nhờ IUI xảy ra trong ba chu kỳ đầu. Với người vợ từ 38 tuổi trở lên, ASRM 2020 dẫn một nghiên cứu cho thấy chuyển thẳng sang thụ tinh trong ống nghiệm cho tỷ lệ sinh con sống sau hai chu kỳ khoảng 31%, so với khoảng 16% và 14% ở hai nhóm bắt đầu bằng IUI.

Người chồng cần chuẩn bị gì?

Phần của người chồng trong IUI thường bị coi nhẹ, trong khi chất lượng mẫu ngày bơm ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả. Một số việc nên làm:

1. Làm tinh dịch đồ sớm, ngay từ lần khám đầu, để biết tổng số tinh trùng di động có đủ cho IUI không. Bài tinh trùng yếu có làm IUI được không giải thích các ngưỡng thường dùng.
2. Kiêng xuất tinh khoảng 2–5 ngày trước ngày bơm, hoặc theo đúng dặn dò của cơ sở. Kiêng quá lâu không làm mẫu tốt hơn mà có thể làm giảm độ di động.
3. Chuẩn bị từ sớm khoảng hai đến ba tháng, vì đó là thời gian để một lứa tinh trùng mới hình thành: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giữ cân nặng hợp lý, tránh xông hơi và ngâm nước nóng thường xuyên.
4. Báo bác sĩ nếu vừa sốt cao hoặc đang dùng thuốc dài ngày, vì cả hai có thể ảnh hưởng tới tinh trùng trong vài tuần.

Nếu phiếu có chỉ số bất thường, xem thêm bài đọc kết quả tinh dịch đồ từng chỉ số.

Câu nên hỏi bác sĩ trước khi làm IUI

1. Với kết quả xét nghiệm của hai vợ chồng, IUI có thật sự phù hợp hơn IVF không?
2. Chu kỳ này dùng kích trứng loại nào và nguy cơ đa thai là bao nhiêu?
3. Tổng số tinh trùng di động của chồng tôi có đủ cho IUI không?
4. Nếu sau ba chu kỳ chưa có thai, bước tiếp theo là gì?

Bắt đầu từ đâu với 9well?

Him 360° của 9well làm đúng phần "đo" cho người chồng trước khi bước vào IUI: tinh dịch đồ đọc theo chuẩn WHO 2021, tổng số tinh trùng di động, thói quen sinh hoạt và thuốc đang dùng, đặt các số này cạnh tuổi và dự trữ buồng trứng của người vợ để hai bạn bàn với bác sĩ nên thử IUI hay đi thẳng IVF.

Bước đầu là làm Him Test 3 phút, miễn phí: kết quả ra cờ xanh, vàng hoặc đỏ để biết nên tự theo dõi tiếp hay nên gặp bác sĩ. Nếu muốn hỏi thẳng tình huống của mình, nhắn tư vấn qua Messenger 9well. Buổi gặp bác sĩ 30 phút giá 490.000đ, online hoặc trực tiếp, được trừ vào gói khi đăng ký. Không ai hứa trước kết quả; đội ngũ chuyên gia 9well đồng hành đo, ghi số và theo sát.