Trang chủ · Thư viện · Hiếm muộn

Kinh nguyệt không đều cần xét nghiệm gì? Lấy máu ngày nào

Thế nào là kinh nguyệt không đều?

Theo hệ thống phân loại của Liên đoàn Sản Phụ khoa Quốc tế (FIGO) năm 2018, một chu kỳ bình thường ở tuổi sinh sản dài 24–38 ngày, hành kinh không quá 8 ngày, và chu kỳ ngắn nhất với dài nhất trong năm không chênh nhau quá 7–9 ngày. Ra ngoài các mốc này, hoặc không có kinh từ 90 ngày trở lên, là kinh nguyệt không đều.

Chu kỳ được tính từ ngày đầu ra kinh lần này tới ngày đầu ra kinh lần sau, không phải số ngày hành kinh. Lệch 2–3 ngày mỗi tháng là bình thường. Ở những năm đầu sau khi có kinh lần đầu, ACOG (2015) ghi nhận chu kỳ có thể dao động rộng hơn, 21–45 ngày, vì trục nội tiết chưa ổn định. Muốn hiểu kỹ các mốc và khi nào lệch chu kỳ là dấu hiệu bệnh, đọc bài kinh nguyệt không đều: khi nào là dấu hiệu bệnh lý.

Bước 0: thử thai trước đã

Trễ kinh hoặc ra máu bất thường ở người còn quan hệ thì việc đầu tiên là loại trừ có thai, bằng que thử nước tiểu hoặc xét nghiệm máu beta hCG. Có thai làm sai lệch gần như mọi xét nghiệm nội tiết phía sau, và ra máu khi có thai có thể là dấu hiệu dọa sảy hoặc thai ngoài tử cung, cần khám ngay.

Nhóm xét nghiệm nội tiết: mỗi chỉ số nói gì

Không phải ai cũng cần làm hết. Bác sĩ chọn theo triệu chứng đi kèm. Hướng dẫn của Viện NICE (Anh) về hiếm muộn khuyên đo FSH và LH cho người có chu kỳ không đều, còn prolactin và tuyến giáp chủ yếu khi có triệu chứng gợi ý hoặc rối loạn rụng trứng. Bảng dưới tóm tắt từng xét nghiệm.

Với người ra kinh nhiều hoặc kéo dài, bác sĩ thường thêm công thức máu và ferritin để xem có thiếu máu, thiếu sắt không. Khi nghi buồng trứng đa nang, có thể thử thêm đường huyết, mỡ máu, và đôi khi 17-OH progesterone để loại trừ một rối loạn tuyến thượng thận bẩm sinh có biểu hiện giống.

Lấy máu ngày nào trong chu kỳ?

Nhóm FSH, LH, estradiol thay đổi mạnh trong tháng, nên phải đo ở đầu pha nang noãn, thường ngày 2–5 tính từ ngày đầu ra kinh, thì mới so được với ngưỡng tham chiếu. Ngược lại, theo ASRM (2020), AMH khá ổn định giữa các ngày nên đo lúc nào cũng được. TSH cũng vậy.

Prolactin dễ tăng nhẹ do căng thẳng, vận động mạnh hoặc vừa ngủ dậy. Hướng dẫn của Hiệp hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society, 2011) cho rằng một lần đo thường đủ nếu lấy máu không quá căng thẳng; kết quả chỉ hơi cao thì bác sĩ hay cho đo lại.

Progesterone chỉ có ý nghĩa ở pha sau rụng trứng. Với chu kỳ đều 28 ngày, đó là quanh ngày 21. Với chu kỳ dài hoặc thất thường, NICE khuyên đo muộn hơn và lặp lại hằng tuần cho tới khi có kinh. Nếu đã mất kinh nhiều tháng thì không có "ngày 2" để chờ, bác sĩ thường cho lấy máu ngay hôm khám.

Siêu âm: nhìn thấy những gì

Siêu âm đầu dò âm đạo, hoặc qua bụng với người chưa quan hệ, giúp xem tử cung và hai buồng trứng. Trên tử cung, bác sĩ tìm polyp, u xơ, lạc nội mạc trong cơ tử cung, và đo độ dày nội mạc. Đây là các nguyên nhân thực thể hay gây ra máu giữa kỳ hoặc kinh kéo dài, nhóm mà FIGO xếp vào phần cấu trúc.

Trên buồng trứng, siêu âm đếm nang nhỏ, làm tốt nhất ở ngày 2–5. Theo hướng dẫn quốc tế về buồng trứng đa nang năm 2023 (Teede và cộng sự), từ 20 nang trở lên ở một bên buồng trứng là hình ảnh đa nang trên máy hiện đại; ở người trưởng thành có thể dùng AMH thay cho siêu âm. Với người có kinh lần đầu chưa tới 8 năm, hướng dẫn này không dùng siêu âm để chẩn đoán vì buồng trứng tuổi này vốn nhiều nang. Xem thêm bài buồng trứng đa nang và khả năng có con.

Đọc kết quả theo từng kiểu

Xét nghiệm có giá trị khi đọc thành nhóm, không đọc từng con số đứng riêng. Vài kiểu hay gặp:

• LH bình thường hoặc hơi cao, testosterone hoặc AMH cao, nhiều nang: nghĩ tới buồng trứng đa nang, nguyên nhân phổ biến nhất của kinh thưa. Tỷ lệ LH/FSH không còn được dùng để chẩn đoán.
• FSH cao, estradiol thấp, AMH rất thấp: nghĩ tới suy buồng trứng sớm nếu dưới 40 tuổi. Theo ESHRE (2016), cần FSH cao ở hai lần đo cách nhau ít nhất 4 tuần mới kết luận.
• FSH, LH, estradiol đều thấp: trục dưới đồi bị "tắt" do sụt cân nhanh, ăn quá ít, tập luyện quá sức hoặc căng thẳng kéo dài.
• Prolactin cao: cần loại trừ do thuốc, suy giáp, và đôi khi chụp cộng hưởng từ tuyến yên.
• TSH lệch: điều trị tuyến giáp thường giúp chu kỳ đều lại. Mối liên hệ này nằm ở bài tuyến giáp và hiếm muộn.

Ngưỡng bình thường khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nên hãy đọc theo cột tham chiếu in trên tờ kết quả. Riêng AMH, bài AMH bao nhiêu là bình thường theo độ tuổi có bảng chi tiết.

Khi nào cần đi khám ngay?

Đi khám ngay: ra máu thấm đẫm một băng vệ sinh mỗi giờ trong vài giờ liền; choáng, ngất, da xanh; đau bụng dưới dữ dội; hoặc thử thai dương tính mà ra máu, đau bụng.

Nên khám sớm: chu kỳ dưới 21 hoặc trên 35 ngày; mất kinh từ 3 tháng trở lên; ra máu sau quan hệ hoặc giữa hai kỳ kinh; kèm mụn nhiều, rậm lông, tiết sữa, đau đầu và nhìn mờ. Đang mong con 12 tháng chưa có thai, hoặc 6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi, thì khám cho cả hai người, xem khám hiếm muộn: hai người khám gì.

Theo dõi: chỉ lệch vài ngày, vẫn trong khoảng 24–38 ngày, không đau, không ra nhiều. Hãy ghi ngày bắt đầu kinh trong 3 chu kỳ liên tiếp để mang đi khám nếu cần.

Câu nên hỏi bác sĩ

1. Với chu kỳ của tôi, nên lấy máu vào ngày nào?
2. Kết quả nghiêng về nhóm nào: buồng trứng đa nang, tuyến giáp, prolactin hay dưới đồi?
3. Có cần siêu âm hay đo lại chỉ số nào không, bao lâu sau?
4. Nếu muốn có con, chồng tôi nên làm xét nghiệm gì song song?

Bắt đầu từ đâu với 9well?

Chẩn đoán nguyên nhân kinh không đều và đọc nội tiết của người vợ do bác sĩ sản phụ khoa, nội tiết hoặc hiếm muộn đảm nhận. 9well đồng hành ở phía còn lại: Him 360° mô thức Cặp đôi giúp người chồng kiểm tra song song với tinh dịch đồ chuẩn WHO 2021, đặt kết quả cạnh AMH và chu kỳ của người vợ, để hai vợ chồng cùng thấy bức tranh đủ trước khi chọn bước tiếp theo.

Bước đầu là làm Him Test 3 phút, miễn phí cho người chồng: kết quả ra cờ xanh, vàng hoặc đỏ để biết nên tự theo dõi hay nên gặp bác sĩ. Nếu muốn hỏi thẳng tình huống của hai bạn, nhắn tư vấn qua Messenger 9well. Buổi gặp bác sĩ giá 490.000đ, online hoặc trực tiếp, được trừ vào gói khi đăng ký. Không ai hứa trước kết quả; đội ngũ chuyên gia 9well đồng hành đo, ghi số và theo sát.